Tác giả: Bùi Mạnh Đức 
0 
90 
Copy Link
Bookmark
Bạn có bao giờ cảm thấy máy tính của mình đột nhiên chậm chạp, ì ạch như một “ông già” dù mới mua không lâu? Thủ phạm có thể đang âm thầm tàn phá chiếc máy tính của bạn mỗi ngày mà bạn không hề hay biết: virus đào coin. Đây là một mối đe dọa ngày càng phổ biến, khiến nhiều người dùng đối mặt với rủi ro sụt giảm hiệu năng nghiêm trọng, hóa đơn tiền điện tăng vọt và nguy cơ mất an toàn dữ liệu. Đừng lo lắng, bạn không đơn độc. Bài viết này sẽ là kim chỉ nam, giúp bạn nhận biết chính xác các dấu hiệu, phát hiện nhanh chóng và loại bỏ triệt để loại virus cứng đầu này. Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu từ khái niệm cơ bản, tác hại, cách phát hiện, phương pháp loại bỏ cho đến các biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất.
Khái niệm virus đào coin là gì?
Để chống lại kẻ thù, trước hết chúng ta cần hiểu rõ về chúng. Vậy, virus đào coin thực chất là gì và nó hoạt động như thế nào?
Định nghĩa và cơ chế hoạt động của virus đào coin
Virus đào coin, hay còn gọi là Cryptojacking malware, là một loại phần mềm độc hại được thiết kế để xâm nhập và chiếm dụng tài nguyên máy tính của nạn nhân một cách trái phép. Mục tiêu của nó không phải là đánh cắp thông tin cá nhân hay phá hủy dữ liệu của bạn, mà là bí mật sử dụng sức mạnh xử lý của máy tính để thực hiện các thuật toán phức tạp nhằm “đào” tiền điện tử (cryptocurrency) như Bitcoin, Monero, hay Ethereum.
Cơ chế hoạt động của nó khá tinh vi. Sau khi lây nhiễm vào máy tính, virus sẽ chạy ẩn trong hệ thống và huy động tối đa công suất của CPU (Bộ xử lý trung tâm) và GPU (Bộ xử lý đồ họa) để giải các bài toán mật mã. Quá trình này giúp hacker kiếm được tiền ảo và chuyển về ví của họ, trong khi bạn là người phải trả giá bằng hiệu năng máy tính sụt giảm và tiền điện tăng cao. Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn về các loại phần mềm độc hại như thế này, bạn có thể tham khảo bài viết Malware là gì.
Các loại virus đào coin phổ biến hiện nay
Thế giới virus đào coin rất đa dạng và không ngừng biến đổi để qua mặt các phần mềm bảo mật. Tuy nhiên, chúng ta có thể phân loại chúng dựa trên một số đặc điểm chính. Một số loại malware tập trung vào việc khai thác các đồng tiền ẩn danh như Monero (XMR) vì giao dịch của nó khó bị truy vết hơn so với Bitcoin.
Chúng có thể lây nhiễm qua nhiều con đường: từ các tệp tin đính kèm trong email lừa đảo, các phần mềm “bẻ khóa” (crack) tải từ những nguồn không đáng tin cậy, hoặc thậm chí thông qua các lỗ hổng bảo mật trên trình duyệt web khi bạn truy cập vào một trang web độc hại. Có loại virus sẽ cài đặt một phần mềm độc hại trực tiếp lên máy tính của bạn, trong khi loại khác chỉ chạy một đoạn mã kịch bản (script) ngay trên trình duyệt và sẽ ngừng hoạt động khi bạn đóng tab đó. Dù hoạt động theo cách nào, chúng đều có chung một mục đích là lợi dụng tài nguyên của bạn.
Dấu hiệu nhận biết máy tính bị nhiễm virus đào coin
Làm thế nào để biết máy tính của bạn có đang bị biến thành “nô lệ” đào coin cho kẻ khác? May mắn là có những dấu hiệu rõ ràng mà bạn có thể dễ dàng nhận ra nếu chú ý quan sát.
Hiệu suất máy tính suy giảm rõ rệt
Đây là triệu chứng phổ biến và dễ nhận thấy nhất. Bạn có cảm thấy máy tính của mình bỗng dưng chậm đi đáng kể không? Các tác vụ đơn giản như mở trình duyệt, soạn thảo văn bản hay thậm chí di chuyển con trỏ chuột cũng trở nên giật, lag. Nguyên nhân là do virus đang ngốn gần như toàn bộ tài nguyên hệ thống.
Hãy thử kiểm tra: nếu bạn không chạy bất kỳ ứng dụng nặng nào mà quạt tản nhiệt của máy tính vẫn hú liên tục, máy nóng lên bất thường, đó là một dấu hiệu đáng báo động. Virus đào coin bắt CPU và GPU phải hoạt động ở 100% công suất trong thời gian dài, gây ra tình trạng quá tải và tỏa nhiệt lượng lớn. Đây chính là “cơn sốt” của máy tính khi bị nhiễm bệnh. Để hiểu rõ hơn về các loại Trojan – một trong những phần mềm độc hại nguy hiểm có thể gây ra hậu quả tương tự, bạn có thể tìm hiểu Trojan là gì.
Ứng dụng lạ chạy ngầm và kết nối mạng tăng đột biến
Một dấu hiệu khác là sự xuất hiện của các tiến trình lạ trong Task Manager (Trình quản lý tác vụ). Nếu bạn mở Task Manager (nhấn Ctrl + Shift + Esc) và thấy một ứng dụng không rõ tên tuổi, không có biểu tượng rõ ràng nhưng lại chiếm tỷ lệ CPU hoặc GPU cao ngất ngưởng, rất có thể đó chính là thủ phạm. Hacker thường đặt tên cho các tiến trình này giống với các file hệ thống để ngụy trang, ví dụ như “svchost.exe” hay “win_update.exe”.
Bên cạnh đó, hãy để ý đến mức sử dụng dữ liệu mạng. Virus đào coin cần liên tục kết nối với máy chủ của hacker để gửi kết quả và nhận nhiệm vụ mới. Nếu bạn nhận thấy lưu lượng mạng của mình tăng đột biến mà không rõ lý do, đó có thể là dấu hiệu cho thấy máy tính đang âm thầm liên lạc với một mạng lưới đào coin.
Tác hại của virus đào coin đối với hiệu suất và bảo mật máy tính
Việc máy tính bị chậm chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Virus đào coin gây ra những thiệt hại nghiêm trọng và lâu dài hơn bạn tưởng rất nhiều.
Giảm tuổi thọ phần cứng do quá tải
Hãy tưởng tượng bạn bắt một chiếc xe phải chạy hết tốc lực 24/7. Chẳng bao lâu, động cơ sẽ hỏng. Máy tính của bạn cũng vậy. Khi CPU và GPU liên tục bị vắt kiệt sức lực, chúng sẽ bị hao mòn nhanh hơn bình thường. Nhiệt độ cao kéo dài có thể làm hỏng các linh kiện điện tử nhạy cảm, từ chip xử lý, card đồ họa cho đến bo mạch chủ. Quạt tản nhiệt phải hoạt động hết công suất, dẫn đến bám bụi nhiều hơn và nhanh hỏng hơn. Về lâu dài, điều này không chỉ làm giảm tuổi thọ của máy mà còn khiến bạn tốn kém chi phí sửa chữa hoặc thay thế.
Nguy cơ lộ lọt dữ liệu và bị kiểm soát từ xa
Mối nguy hiểm không chỉ dừng lại ở phần cứng. Nhiều loại virus đào coin không chỉ đơn thuần khai thác tiền ảo. Chúng còn được thiết kế như một “cửa hậu” (backdoor), cho phép hacker truy cập vào máy tính của bạn từ xa. Khi đó, mọi thông tin nhạy cảm của bạn như mật khẩu ngân hàng, tài liệu công việc, hình ảnh cá nhân đều có nguy cơ bị đánh cắp.
Hacker có thể cài đặt thêm các phần mềm độc hại khác như ransomware (mã độc tống tiền) hay keylogger (trình theo dõi bàn phím) để theo dõi mọi hoạt động của bạn. Máy tính của bạn có thể bị biến thành một phần của mạng botnet, được sử dụng để tấn công các hệ thống khác mà bạn không hề hay biết. Rõ ràng, tác hại về bảo mật là vô cùng nghiêm trọng.
Các phương pháp phát hiện virus đào coin hiệu quả
Khi đã biết được các dấu hiệu và tác hại, bước tiếp theo là xác định chính xác xem máy tính có bị nhiễm virus hay không. Dưới đây là hai phương pháp hiệu quả nhất mà bạn có thể áp dụng ngay.
Sử dụng Task Manager và phần mềm giám sát hệ thống
Task Manager trên Windows (hoặc Activity Monitor trên macOS) là công cụ đầu tiên bạn nên tìm đến. Hãy mở nó lên và chuyển sang tab “Processes” (Tiến trình). Sắp xếp các tiến trình theo cột “CPU” và “GPU” để xem ứng dụng nào đang chiếm nhiều tài nguyên nhất.
Nếu bạn thấy một tiến trình lạ, không rõ nguồn gốc, đang chiếm từ 80% đến 100% CPU hoặc GPU dù bạn không chạy gì cả, khả năng cao đó là virus đào coin. Hãy thử nhấp chuột phải vào tiến trình đó và chọn “Search online” để tìm kiếm thông tin về nó. Nếu kết quả cho thấy đây là một tệp độc hại, bạn đã tìm ra thủ phạm. Các phần mềm giám sát hệ thống chuyên dụng như Process Explorer hay HWMonitor cũng cung cấp thông tin chi tiết hơn về hoạt động của hệ thống, giúp bạn chẩn đoán chính xác hơn. Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về IDS là gì để biết về hệ thống phát hiện xâm nhập giúp bảo vệ máy tính.
Quét virus chuyên sâu với phần mềm diệt virus uy tín
Mặc dù Task Manager hữu ích, một số virus tinh vi có thể ẩn mình hoặc ngụy trang rất khéo léo. Lúc này, bạn cần đến sự trợ giúp của các phần mềm diệt virus chuyên nghiệp. Một chương trình chống malware mạnh mẽ có thể thực hiện quét toàn bộ hệ thống để tìm ra các tệp tin, mã độc và kịch bản ẩn giấu mà mắt thường không thể thấy.
Hãy chắc chắn rằng phần mềm diệt virus của bạn luôn được cập nhật phiên bản mới nhất. Các nhà phát triển liên tục cập nhật cơ sở dữ liệu nhận dạng virus để đối phó với các mối đe dọa mới. Chạy một chế độ quét toàn diện (Full Scan) sẽ mất nhiều thời gian hơn, nhưng nó đảm bảo không bỏ sót bất kỳ ngóc ngách nào trong hệ thống của bạn.
Hướng dẫn cách loại bỏ virus đào coin trên PC
Sau khi đã xác định được kẻ phá hoại, đã đến lúc chúng ta phải hành động để “trục xuất” nó khỏi máy tính. Quá trình này đòi hỏi sự cẩn thận và kiên nhẫn.
Gỡ bỏ phần mềm lạ và tiến trình nghi ngờ
Bước đầu tiên là cố gắng loại bỏ virus một cách thủ công. Mở Task Manager, tìm đến tiến trình đáng ngờ mà bạn đã phát hiện. Nhấp chuột phải vào nó và chọn “End task” (Kết thúc tác vụ) để tạm thời vô hiệu hóa nó. Tiếp theo, chọn “Open file location” (Mở vị trí tệp) để xem virus đang ẩn náu ở đâu.
Sau khi xác định được vị trí, hãy vào Control Panel > Programs and Features (hoặc Settings > Apps trên Windows 10/11) để xem có chương trình lạ nào được cài đặt gần đây không. Nếu có, hãy gỡ bỏ (Uninstall) nó ngay lập tức. Cuối cùng, quay lại thư mục chứa tệp virus và xóa nó đi. Lưu ý, một số virus có thể tự phục hồi, vì vậy bước tiếp theo là cực kỳ quan trọng.
Sử dụng phần mềm diệt virus để quét và làm sạch hệ thống
Phương pháp thủ công có thể không loại bỏ được hết các tệp tin và registry liên quan đến virus. Đây là lúc sức mạnh của phần mềm diệt virus phát huy tác dụng. Sau khi đã cập nhật phần mềm lên phiên bản mới nhất, hãy khởi động lại máy tính ở chế độ An toàn (Safe Mode). Chế độ này chỉ tải các trình điều khiển và dịch vụ cần thiết, ngăn không cho virus khởi động cùng hệ thống.
Từ Safe Mode, hãy chạy một đợt quét toàn bộ hệ thống (Full Scan). Phần mềm diệt virus sẽ rà soát mọi tệp tin và tự động cách ly hoặc xóa bỏ các mối đe dọa mà nó tìm thấy. Quá trình này có thể mất vài giờ, vì vậy hãy kiên nhẫn. Sau khi quét xong, hãy khởi động lại máy tính ở chế độ bình thường và kiểm tra lại Task Manager để đảm bảo rằng tiến trình độc hại đã biến mất hoàn toàn.
Mẹo bảo vệ máy tính tránh bị nhiễm virus đào coin trong tương lai
Loại bỏ virus chỉ là giải quyết phần ngọn. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hàng rào phòng thủ vững chắc để ngăn chặn chúng quay trở lại. “Phòng bệnh hơn chữa bệnh” luôn là nguyên tắc vàng trong an ninh mạng.
- Cập nhật hệ điều hành và phần mềm thường xuyên: Các bản cập nhật thường chứa các bản vá lỗi bảo mật quan trọng. Hãy bật tính năng tự động cập nhật cho Windows và các phần mềm bạn hay sử dụng, đặc biệt là trình duyệt web.
- Không tải phần mềm từ nguồn không rõ ràng: Chỉ tải phần mềm từ trang web chính thức của nhà phát triển. Tránh xa các trang web cung cấp phần mềm “crack”, “keygen” vì đây là ổ chứa virus phổ biến nhất.
- Sử dụng phần mềm diệt virus và tường lửa (Firewall): Cài đặt một chương trình diệt virus uy tín và luôn bật nó. Tường lửa của Windows cũng là một lớp bảo vệ hiệu quả giúp ngăn chặn các kết nối trái phép từ bên ngoài. Để hiểu thêm về công nghệ này, bạn có thể tham khảo bài viết Firewall là gì.
- Cẩn trọng với email và các liên kết lạ: Đừng bao giờ mở các tệp đính kèm hoặc nhấp vào các liên kết trong email từ những người gửi mà bạn không quen biết. Đây là một trong những phương thức lây nhiễm phổ biến của phishing và phishing email.
- Sử dụng tiện ích chặn quảng cáo và script: Một số virus đào coin lây nhiễm qua các quảng cáo độc hại (malvertising) hoặc các đoạn mã nhúng trên website. Sử dụng các tiện ích mở rộng như uBlock Origin có thể giúp chặn đứng các mối đe dọa này.
Giới thiệu phần mềm diệt virus chuyên dụng hỗ trợ phát hiện và loại bỏ virus đào coin
Thị trường có rất nhiều phần mềm diệt virus, nhưng không phải tất cả đều có khả năng phát hiện và xử lý tốt virus đào coin. Dưới đây là một số cái tên uy tín mà AZWEB tin tưởng và đề xuất:
- Malwarebytes: Nổi tiếng với khả năng phát hiện và loại bỏ các loại malware, adware và phần mềm không mong muốn (PUP) mà các chương trình diệt virus truyền thống có thể bỏ qua. Phiên bản Premium cung cấp bảo vệ thời gian thực, ngăn chặn lây nhiễm ngay từ đầu. Bạn có thể hiểu kỹ hơn về phần mềm độc hại và cách phòng tránh tại bài viết Malware là gì.
- ESET NOD32 Antivirus: Cung cấp khả năng bảo vệ mạnh mẽ, nhẹ nhàng và không làm ảnh hưởng nhiều đến hiệu suất máy tính. Công nghệ quét tiên tiến của ESET có thể phát hiện các mối đe dọa ẩn và các hành vi đáng ngờ.
- Kaspersky Anti-Virus: Là một trong những thương hiệu hàng đầu thế giới với tỷ lệ phát hiện virus cực cao. Kaspersky cung cấp nhiều lớp bảo vệ, bao gồm cả tường lửa và công cụ chống lại các cuộc tấn công mạng phức tạp.
- Avast Free Antivirus: Một lựa chọn miễn phí nhưng rất mạnh mẽ. Avast cung cấp các tính năng bảo vệ cần thiết như quét virus, bảo vệ web và phân tích hành vi để ngăn chặn các mối đe dọa mới.
Lời khuyên của chúng tôi là bạn nên kết hợp một chương trình diệt virus chính (như ESET hoặc Kaspersky) với một công cụ chống malware chuyên dụng (như Malwarebytes) để có được lớp bảo vệ toàn diện nhất.
Các vấn đề thường gặp khi xử lý virus đào coin
Trong quá trình “chiến đấu” với virus đào coin, bạn có thể gặp phải một số tình huống khó khăn. Đừng nản lòng, hầu hết đều có cách giải quyết.
Virus không thể xóa hoàn toàn qua phương pháp thủ công
Bạn đã xóa tệp virus, nhưng nó cứ “hồi sinh” sau mỗi lần khởi động lại? Đây là một đặc điểm của các loại virus tinh vi. Chúng thường tạo ra các bản sao ở nhiều nơi trong hệ thống hoặc chỉnh sửa Windows Registry để tự động chạy lại. Trong trường hợp này, việc quét bằng phần mềm diệt virus ở chế độ Safe Mode là giải pháp tốt nhất. Nếu vẫn không hiệu quả, phương án cuối cùng và triệt để nhất là sao lưu dữ liệu quan trọng và cài đặt lại hoàn toàn hệ điều hành. Đây là cách đảm bảo hệ thống của bạn sạch sẽ 100%.
Phần mềm diệt virus không phát hiện kịp thời
Đôi khi, các biến thể virus mới ra đời có thể qua mặt được phần mềm diệt virus của bạn nếu cơ sở dữ liệu của nó chưa được cập nhật. Đó là lý do tại sao việc luôn giữ cho phần mềm bảo mật của bạn được cập nhật là cực kỳ quan trọng. Ngoài ra, hãy kích hoạt các tính năng bảo vệ dựa trên hành vi (behavior-based protection) hoặc bảo vệ đa lớp. Các tính năng này không chỉ dựa vào nhận dạng virus đã biết mà còn phân tích các hành động đáng ngờ của chương trình để phát hiện các mối đe dọa chưa từng được biết đến.
Thực hành tốt nhất để bảo vệ máy tính khỏi virus đào coin
Bảo vệ máy tính là một quá trình liên tục chứ không phải là hành động một lần. Hãy biến những thói quen tốt sau đây thành một phần trong cuộc sống số của bạn.
- Luôn sao lưu dữ liệu quan trọng: Hãy tập thói quen sao lưu các tệp tin quan trọng của bạn ra ổ cứng ngoài hoặc các dịch vụ lưu trữ đám mây. Trong trường hợp xấu nhất phải cài đặt lại hệ điều hành, bạn sẽ không bị mất những dữ liệu quý giá.
- Thường xuyên kiểm tra tài nguyên hệ thống: Dành vài phút mỗi tuần để mở Task Manager và kiểm tra xem có hoạt động bất thường nào không. Việc phát hiện sớm sẽ giúp bạn xử lý vấn đề dễ dàng hơn rất nhiều.
- Không bỏ qua các cảnh báo bảo mật: Khi trình duyệt hoặc phần mềm diệt virus của bạn hiển thị cảnh báo về một trang web hoặc một tệp tin không an toàn, hãy tin tưởng nó. Đừng cố gắng bỏ qua cảnh báo để tiếp tục.
- Tắt các dịch vụ không cần thiết: Hệ điều hành Windows có nhiều dịch vụ chạy nền mà bạn có thể không bao giờ dùng đến. Tắt bớt các dịch vụ không cần thiết có thể giúp giảm thiểu các “cửa ngõ” tiềm năng mà hacker có thể khai thác.
Kết luận
Virus đào coin là một mối đe dọa thầm lặng nhưng cực kỳ nguy hiểm, không chỉ làm suy giảm hiệu năng, giảm tuổi thọ phần cứng mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn dữ liệu nghiêm trọng. Qua bài viết này, hy vọng bạn đã nắm vững các dấu hiệu nhận biết đặc trưng như máy chạy chậm, nóng bất thường, và các tiến trình lạ chiếm dụng CPU/GPU. Quan trọng hơn, bạn đã được trang bị các phương pháp phát hiện hiệu quả bằng Task Manager và các cách loại bỏ triệt để bằng phần mềm diệt virus chuyên dụng.
Đừng chờ đợi cho đến khi máy tính của bạn gặp sự cố. Hãy chủ động bảo vệ “người bạn đồng hành” kỹ thuật số của mình ngay từ hôm nay. Hành động tiếp theo của bạn là gì? Hãy dành chút thời gian để kiểm tra hệ thống của mình, quét virus toàn diện và quan trọng nhất là cài đặt một phần mềm chống virus đáng tin cậy. Đầu tư vào an ninh mạng chính là đầu tư cho sự an toàn và hiệu quả công việc của chính bạn.
