Tác giả: Bùi Mạnh Đức 
0 
84 
Copy Link
Bookmark
Giới thiệu về Ubuntu 20.04 và vai trò của máy chủ trong hệ thống
Chào mừng bạn đến với hướng dẫn chi tiết về cách cập nhật máy chủ Ubuntu 20.04! Trong thế giới số hiện đại, một máy chủ ổn định và an toàn chính là xương sống của mọi hoạt động trực tuyến, từ website doanh nghiệp đến các ứng dụng phức tạp. Ubuntu 20.04, với mã tên “Focal Fossa”, là một phiên bản Hỗ trợ Dài hạn (LTS – Long-Term Support), nổi tiếng với sự ổn định, hiệu suất cao và cộng đồng hỗ trợ đông đảo. Đây chính là lý do tại sao nó trở thành lựa chọn hàng đầu cho các quản trị viên hệ thống và doanh nghiệp trên toàn thế giới khi triển khai máy chủ.
Máy chủ Ubuntu không chỉ là nơi lưu trữ dữ liệu. Nó còn xử lý các yêu cầu, chạy ứng dụng, và đảm bảo website của bạn luôn truy cập được. Nó giống như trái tim của một cơ thể số, bơm luồng dữ liệu sống còn đến mọi bộ phận khác. Vì vậy, việc giữ cho trái tim này luôn khỏe mạnh là vô cùng quan trọng. Cập nhật máy chủ thường xuyên không chỉ là một công việc bảo trì đơn thuần. Đó là một biện pháp thiết yếu để bảo vệ hệ thống khỏi các lỗ hổng bảo mật, cải thiện hiệu suất hoạt động và đảm bảo tính tương thích với các công nghệ mới nhất. Bỏ qua việc cập nhật có thể khiến máy chủ của bạn trở thành mục tiêu cho các cuộc tấn công mạng, gây ra tình trạng chậm chạp và thậm chí là ngừng hoạt động hoàn toàn, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và doanh thu của doanh nghiệp.
Các bước chuẩn bị trước khi cập nhật máy chủ
Trước khi bắt đầu quá trình cập nhật, sự chuẩn bị kỹ lưỡng là chìa khóa để đảm bảo mọi thứ diễn ra suôn sẻ. Đừng bao giờ xem nhẹ giai đoạn này, vì nó có thể cứu bạn khỏi những sự cố không đáng có. Một kế hoạch chuẩn bị tốt sẽ giúp bạn tự tin hơn và giảm thiểu rủi ro trong quá trình nâng cấp hệ thống. Hãy xem đây là bước kiểm tra an toàn trước khi “cất cánh”, đảm bảo mọi yếu tố đều sẵn sàng cho một hành trình cập nhật thành công.
Kiểm tra tình trạng hiện tại của máy chủ
Bước đầu tiên là hiểu rõ tình trạng hiện tại của máy chủ. Bạn không thể sửa chữa hay nâng cấp một thứ mà bạn không hiểu rõ. Việc kiểm tra này giúp bạn có một cái nhìn tổng quan về hệ thống và xác định xem nó đã sẵn sàng cho việc cập nhật hay chưa. Trước hết, hãy xác định phiên bản hệ điều hành bạn đang chạy. Mở terminal và gõ lệnh lsb_release -a. Lệnh này sẽ hiển thị thông tin chi tiết về phiên bản Ubuntu của bạn, đảm bảo bạn đang làm việc trên đúng máy chủ 20.04. Đây là một phần quan trọng trong Linux và Linux là gì.
Tiếp theo, hãy kiểm tra dung lượng ổ cứng còn trống. Quá trình cập nhật sẽ tải về các gói mới, và nếu ổ cứng bị đầy, quá trình sẽ thất bại. Sử dụng lệnh df -h để xem dung lượng đã sử dụng và còn trống của tất cả các phân vùng. Đảm bảo rằng bạn có đủ không gian, đặc biệt là trên phân vùng gốc (/). Cuối cùng, hãy chắc chắn rằng máy chủ có kết nối mạng ổn định. Một kết nối mạng chập chờn có thể làm gián đoạn việc tải xuống các gói cập nhật, gây ra lỗi và khiến hệ thống của bạn ở trạng thái không ổn định. Một lệnh đơn giản như ping google.com có thể giúp bạn kiểm tra nhanh kết nối ra internet. Nếu bạn quan tâm đến hệ điều hành khác hoặc tiện ích hỗ trợ trên Windows, có thể tìm hiểu thêm WSL là gì.
Sao lưu dữ liệu và cấu hình quan trọng
Nếu có một bước bạn tuyệt đối không được bỏ qua, đó chính là sao lưu. Hãy tưởng tượng việc cập nhật giống như một cuộc phẫu thuật cho máy chủ của bạn; dù tỷ lệ thành công cao, rủi ro vẫn luôn tồn tại. Một bản sao lưu (backup) chính là chính sách bảo hiểm của bạn. Nó đảm bảo rằng nếu có bất kỳ sự cố nào xảy ra, bạn có thể khôi phục lại toàn bộ hệ thống về trạng thái ổn định trước đó một cách nhanh chóng.
Bạn cần sao lưu những gì? Câu trả lời là: mọi thứ quan trọng. Điều này bao gồm dữ liệu người dùng (thường nằm trong thư mục /home), cơ sở dữ liệu (MySQL, PostgreSQL), mã nguồn ứng dụng, và các tệp cấu hình hệ thống quan trọng (thường nằm trong /etc). Bạn có thể tạo một bản sao lưu thủ công bằng cách nén các thư mục này lại với lệnh tar hoặc sử dụng các công cụ chuyên dụng. Nếu bạn đang sử dụng dịch vụ VPS của AZWEB, tính năng tạo “snapshot” sẽ là một cứu cánh, cho phép bạn chụp lại toàn bộ trạng thái của máy chủ chỉ với vài cú nhấp chuột. Quan trọng hơn cả việc tạo backup là có một kế hoạch khôi phục rõ ràng. Hãy chắc chắn rằng bạn biết cách sử dụng bản sao lưu đó để khôi phục lại hệ thống khi cần thiết. Đừng chờ đến khi sự cố xảy ra mới tìm hiểu cách làm.
Hướng dẫn cập nhật hệ thống Ubuntu 20.04 bằng lệnh cơ bản
Sau khi đã hoàn tất các bước chuẩn bị và sao lưu an toàn, chúng ta đã sẵn sàng để bắt đầu quá trình cập nhật. Giao diện dòng lệnh (Bash là gì) (Terminal) sẽ là công cụ chính của bạn trong quá trình này. Đừng lo lắng nếu bạn chưa quen thuộc, các lệnh được sử dụng rất đơn giản và dễ hiểu. Chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn từng bước một, giải thích rõ chức năng của từng lệnh để bạn hoàn toàn kiểm soát được quá trình.
Cập nhật danh sách gói và nâng cấp phần mềm
Quá trình cập nhật hệ thống Ubuntu thường bao gồm hai lệnh chính. Lệnh đầu tiên bạn cần chạy là sudo apt update. Lệnh này không thực sự cài đặt hay nâng cấp bất cứ thứ gì. Thay vào đó, nó sẽ kết nối đến các kho lưu trữ phần mềm của Ubuntu và tải về danh sách các gói phần mềm mới nhất hiện có. Hãy hình dung nó giống như việc bạn lấy một danh mục sản phẩm mới nhất từ cửa hàng. Bạn biết được có những mặt hàng mới nào, phiên bản nào mới được cập nhật, nhưng bạn chưa thực sự mua chúng.
Sau khi hệ thống đã có danh sách các gói mới nhất, bước tiếp theo là thực hiện nâng cấp. Bạn sẽ sử dụng lệnh sudo apt upgrade. Dựa trên danh sách đã tải về ở bước trước, lệnh này sẽ so sánh phiên bản của các gói phần mềm hiện được cài đặt trên máy chủ của bạn với các phiên bản mới nhất có sẵn. Sau đó, nó sẽ tải về và cài đặt các phiên bản mới cho tất cả các gói đó. Hệ thống sẽ hiển thị danh sách các gói sẽ được nâng cấp và hỏi bạn xác nhận (thường là `[Y/n]`). Hãy đọc qua danh sách này và nhấn Y để tiếp tục. Quá trình này có thể mất vài phút tùy thuộc vào số lượng gói cần cập nhật và tốc độ mạng của bạn.
Nâng cấp phiên bản phân phối (nếu cần thiết)
Trong hầu hết các trường hợp, sudo apt upgrade là đủ để giữ cho hệ thống của bạn được cập nhật và an toàn. Tuy nhiên, có một lệnh khác mạnh mẽ hơn là sudo apt dist-upgrade. Lệnh này không chỉ nâng cấp các gói hiện có mà còn xử lý thông minh các thay đổi về phụ thuộc. Điều này có nghĩa là nếu một gói phần mềm phiên bản mới yêu cầu cài đặt thêm một gói khác hoặc gỡ bỏ một gói không còn tương thích, dist-upgrade sẽ tự động thực hiện điều đó.
Vậy khi nào bạn nên sử dụng dist-upgrade? Lệnh này đặc biệt hữu ích khi thực hiện các nâng cấp lớn, chẳng hạn như cập nhật các thành phần cốt lõi của hệ thống như kernel Linux. Đôi khi, sau khi chạy apt upgrade, hệ thống có thể thông báo rằng “The following packages have been kept back” (Các gói sau đã bị giữ lại). Đây chính là lúc dist-upgrade phát huy tác dụng. Tuy nhiên, hãy sử dụng nó một cách cẩn trọng. Vì nó có thể gỡ bỏ các gói phần mềm, bạn nên đọc kỹ danh sách các thay đổi mà nó đề xuất trước khi xác nhận. Đối với việc bảo trì định kỳ hàng tuần, apt upgrade thường là lựa chọn an toàn và phù hợp hơn.
Cách kiểm tra phiên bản hệ điều hành sau khi cập nhật
Sau khi quá trình cập nhật hoàn tất, việc xác minh lại mọi thứ là một bước không thể thiếu. Đừng chỉ tin vào dòng thông báo cuối cùng trên terminal. Bạn cần chủ động kiểm tra để đảm bảo rằng hệ thống đã thực sự được nâng cấp lên các phiên bản mới nhất và mọi thứ vẫn hoạt động bình thường. Bước kiểm tra này mang lại sự yên tâm và xác nhận rằng nỗ lực của bạn đã thành công.
Kiểm tra phiên bản Ubuntu hiện tại bằng lệnh
Cách đơn giản nhất để xác nhận rằng các bản cập nhật cốt lõi đã được áp dụng là kiểm tra lại phiên bản hệ điều hành và kernel. Mở lại terminal và chạy lệnh lsb_release -a một lần nữa. Mặc dù số phiên bản chính (20.04) có thể không thay đổi, bạn có thể thấy sự khác biệt trong các số phiên bản nhỏ hơn hoặc ngày phát hành, cho thấy các bản vá đã được áp dụng.
Quan trọng hơn, hãy kiểm tra phiên bản kernel. Kernel là trái tim của hệ điều hành, và các bản cập nhật kernel thường chứa các bản vá bảo mật quan trọng nhất. Sử dụng lệnh uname -r để xem phiên bản kernel hiện tại. Bạn có thể so sánh kết quả này với phiên bản kernel là gì trước khi cập nhật (nếu bạn đã ghi lại) để thấy sự thay đổi. Một kernel mới hơn thường có nghĩa là máy chủ của bạn đã được bảo vệ tốt hơn trước các mối đe dọa mới nhất.
Xác nhận các gói đã được cập nhật thành công
Để chắc chắn hơn, bạn có thể xem lại lịch sử cập nhật. Ubuntu lưu giữ một bản ghi chi tiết về tất cả các hoạt động của trình quản lý gói apt. Bạn có thể xem tệp nhật ký tại /var/log/apt/history.log. Mở tệp này bằng lệnh less /var/log/apt/history.log sẽ cho bạn thấy chính xác những gói nào đã được nâng cấp, cài đặt hoặc gỡ bỏ, cùng với thời gian thực hiện.
Tuy nhiên, cách xác nhận tốt nhất là kiểm tra trực tiếp các ứng dụng và dịch vụ đang chạy trên máy chủ của bạn. Nếu đây là một máy chủ web, hãy truy cập trang web của bạn. Nếu nó chạy một cơ sở dữ liệu, hãy thử kết nối và thực hiện một vài truy vấn đơn giản. Việc kiểm tra chức năng thực tế này sẽ giúp bạn phát hiện sớm bất kỳ sự cố tương thích nào do quá trình cập nhật gây ra, cho phép bạn khắc phục chúng ngay lập tức thay vì để người dùng cuối phát hiện ra.
Quản lý và bảo trì máy chủ để đảm bảo ổn định và an toàn
Cập nhật không phải là một công việc chỉ làm một lần. Nó là một quá trình liên tục, một phần không thể thiếu trong vòng đời quản lý máy chủ. Để đảm bảo hệ thống luôn ở trạng thái tốt nhất, bạn cần xây dựng một chiến lược bảo trì chủ động thay vì chỉ phản ứng khi có sự cố. Một máy chủ được quản lý tốt sẽ mang lại sự ổn định, an toàn và hiệu suất cao trong dài hạn.
Việc đầu tiên và quan trọng nhất là thực hiện cập nhật bảo mật và vá lỗi một cách thường xuyên. Các lỗ hổng bảo mật mới được phát hiện mỗi ngày, và các nhà phát triển Ubuntu liên tục tung ra các bản vá. Đặt lịch cập nhật hàng tuần hoặc ít nhất là hàng tháng để đảm bảo bạn không bỏ lỡ bất kỳ bản vá quan trọng nào. Bạn có thể tự động hóa quá trình này để tiết kiệm thời gian và công sức. Ubuntu cung cấp một gói gọi là unattended-upgrades có thể tự động cài đặt các bản cập nhật bảo mật. Ngoài ra, bạn có thể sử dụng cron jobs để lên lịch chạy các lệnh cập nhật vào thời gian thấp điểm, ví dụ như vào nửa đêm.
Bên cạnh việc cập nhật, giám sát hiệu năng máy chủ là một phần quan trọng của công tác bảo trì. Hãy theo dõi việc sử dụng CPU, bộ nhớ (RAM là gì), và dung lượng ổ cứng. Các công cụ như htop, top, hoặc các giải pháp giám sát chuyên nghiệp có thể giúp bạn phát hiện sớm các vấn đề về hiệu suất, chẳng hạn như một tiến trình nào đó đang chiếm quá nhiều tài nguyên. Thiết lập các cảnh báo tự động khi các chỉ số này vượt ngưỡng cho phép sẽ giúp bạn can thiệp kịp thời trước khi sự cố nghiêm trọng xảy ra. Cuối cùng, đừng quên kế hoạch sao lưu định kỳ của bạn. Hãy đảm bảo rằng các bản sao lưu được tạo tự động và thường xuyên, đồng thời thỉnh thoảng kiểm tra lại khả năng khôi phục của chúng để chắc chắn rằng chúng thực sự hoạt động khi bạn cần đến.
Lưu ý và khắc phục sự cố thường gặp khi cập nhật máy chủ
Mặc dù quá trình cập nhật Ubuntu thường rất đáng tin cậy, đôi khi sự cố vẫn có thể xảy ra. Điều quan trọng là phải giữ bình tĩnh và biết cách xử lý các vấn đề phổ biến. Việc chuẩn bị trước cho các tình huống xấu nhất sẽ giúp bạn giải quyết vấn đề một cách nhanh chóng và hiệu quả, giảm thiểu thời gian hệ thống ngừng hoạt động.
Xung đột gói hoặc lỗi phụ thuộc khi cập nhật
Một trong những vấn đề phổ biến nhất bạn có thể gặp là xung đột gói hoặc lỗi phụ thuộc (dependency errors). Điều này xảy ra khi một gói yêu cầu một phiên bản cụ thể của một gói khác, nhưng phiên bản đó lại không tương thích với một gói thứ ba. Khi điều này xảy ra, trình quản lý gói apt thường sẽ dừng lại và hiển thị một thông báo lỗi.
Cách xử lý đầu tiên và đơn giản nhất là chạy lệnh sudo apt --fix-broken install. Lệnh này sẽ cố gắng tự động tìm và sửa chữa các phụ thuộc bị hỏng. Trong nhiều trường hợp, nó có thể tự giải quyết vấn đề bằng cách cài đặt các gói còn thiếu hoặc gỡ bỏ các gói gây xung đột. Nếu lệnh này không hoạt động, bạn cần đọc kỹ thông báo lỗi để xác định chính xác gói nào đang gây ra vấn đề. Đôi khi, bạn có thể cần phải gỡ bỏ thủ công gói đó (sudo apt remove ten_goi_loi) trước khi thử lại quá trình cập nhật.
Sự cố mất kết nối hoặc máy chủ không phản hồi sau cập nhật
Đây là kịch bản đáng sợ hơn: sau khi cập nhật và khởi động lại, bạn không thể kết nối lại với máy chủ. Nguyên nhân có thể do nhiều yếu tố, chẳng hạn như cấu hình mạng bị thay đổi, dịch vụ SSH không khởi động được, hoặc một bản cập nhật kernel không tương thích với phần cứng. Đầu tiên, hãy thử khởi động lại máy chủ một lần nữa thông qua bảng điều khiển của nhà cung cấp dịch vụ hosting. Đôi khi, một lần khởi động lại đơn giản có thể giải quyết được vấn đề.
Nếu vẫn không được, bạn cần sử dụng “cửa hậu”. Hầu hết các nhà cung cấp VPS như AZWEB đều cung cấp quyền truy cập vào một giao diện console hoặc recovery mode. Công cụ này cho phép bạn truy cập trực tiếp vào terminal của máy chủ, ngay cả khi mạng không hoạt động. Từ đó, bạn có thể kiểm tra các tệp nhật ký hệ thống như /var/log/syslog hoặc chạy lệnh journalctl -xe để tìm manh mối về nguyên nhân gây ra sự cố. Nếu vấn đề quá nghiêm trọng, đây là lúc kế hoạch sao lưu của bạn tỏa sáng. Bạn có thể quyết định khôi phục lại máy chủ từ bản sao lưu gần nhất để hệ thống hoạt động trở lại ngay lập tức, sau đó tìm hiểu nguyên nhân sự cố trong một môi trường an toàn hơn.
Best Practices
Để đảm bảo mỗi lần cập nhật máy chủ đều là một trải nghiệm an toàn và thành công, hãy tuân thủ các nguyên tắc vàng sau đây. Đây là những kinh nghiệm được đúc kết từ thực tiễn quản trị hệ thống, giúp bạn tránh được những sai lầm phổ biến và duy trì một hệ thống mạnh mẽ.
Luôn luôn sao lưu trước khi cập nhật. Chúng tôi không thể nhấn mạnh điều này đủ. Một bản sao lưu đầy đủ và có thể khôi phục được là mạng lưới an toàn quan trọng nhất của bạn. Đừng bao giờ bắt đầu cập nhật mà không có nó.
Thực hiện cập nhật vào thời điểm hệ thống ít người dùng nhất. Hãy chọn thời điểm ngoài giờ hành chính hoặc vào cuối tuần để giảm thiểu tác động đến người dùng nếu có sự cố xảy ra. Điều này cho bạn thêm thời gian để khắc phục mà không bị áp lực.
Ưu tiên cài đặt bản vá bảo mật trước khi nâng cấp tính năng. Nếu bạn phải lựa chọn, hãy luôn ưu tiên các bản cập nhật bảo mật. Chúng giúp bảo vệ máy chủ của bạn khỏi các mối đe dọa đang tồn tại trong khi các bản nâng cấp tính năng có thể chờ đợi.
Kiểm tra kỹ thông tin phiên bản và danh sách thay đổi (changelog) trước mỗi lần cập nhật lớn. Việc đọc trước tài liệu giúp bạn hiểu được những gì sắp thay đổi và lường trước các vấn đề tương thích có thể xảy ra với ứng dụng của bạn.
Tránh tự ý cập nhật trên môi trường sản xuất (production) nếu chưa kiểm tra kỹ. Lý tưởng nhất, bạn nên có một môi trường thử nghiệm (staging) giống hệt môi trường sản xuất. Hãy thực hiện cập nhật trên môi trường thử nghiệm trước, kiểm tra mọi thứ hoạt động ổn định, rồi mới triển khai trên máy chủ thật. Nếu bạn muốn tạo môi trường thử nghiệm, có thể tìm hiểu về VirtualBox là gì.
Kết luận
Qua bài viết này, chúng ta đã cùng nhau đi qua một hành trình chi tiết từ khâu chuẩn bị, thực thi cho đến khắc phục sự cố khi cập nhật máy chủ Ubuntu 20.04. Việc cập nhật không chỉ đơn thuần là gõ vài dòng lệnh. Đó là một quy trình có kế hoạch, đòi hỏi sự cẩn trọng và kiến thức để đảm bảo trái tim của hệ thống – máy chủ của bạn – luôn hoạt động trong trạng thái an toàn, ổn định và hiệu quả nhất.
Tóm lại, tầm quan trọng của việc cập nhật thường xuyên là không thể bàn cãi. Nó là lá chắn bảo vệ bạn khỏi các rủi ro bảo mật, là chìa khóa để tối ưu hóa hiệu suất và là cách để bạn bắt kịp với sự phát triển không ngừng của công nghệ. AZWEB khuyến khích bạn áp dụng các hướng dẫn và best practices đã được chia sẻ trong bài viết này vào quy trình bảo trì định kỳ của mình. Đừng xem việc cập nhật là một gánh nặng, mà hãy coi nó là một khoản đầu tư thông minh cho sự bền vững của hạ tầng số của bạn.
Hãy biến việc sao lưu, kiểm tra và cập nhật trở thành một thói quen. Bằng cách đó, bạn không chỉ bảo vệ tài sản số của mình mà còn xây dựng được một nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai. Để tìm hiểu sâu hơn, bạn có thể tham khảo các tài liệu chính thức từ Ubuntu hoặc tham gia các cộng đồng quản trị hệ thống để trao đổi kinh nghiệm. Chúc bạn thành công trên hành trình quản lý và vận hành máy chủ của mình!
