Tác giả: Bùi Mạnh Đức 
0 
237 
Copy Link
Bookmark
Trong môi trường kinh doanh đầy biến động hiện nay, việc quản trị một doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn lớn với nhiều lĩnh vực hoạt động, trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Bạn có bao giờ tự hỏi làm thế nào các tập đoàn khổng lồ có thể vận hành trơn tru hàng loạt sản phẩm, dịch vụ khác nhau mà không bị rối loạn? Nhiều doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc tổ chức và phân bổ nguồn lực hiệu quả cho các bộ phận kinh doanh, dẫn đến sự thiếu linh hoạt và giảm sức cạnh tranh. Để giải quyết bài toán này, khái niệm SBU (Đun vị kinh doanh chiến lược) đã ra đời như một giải pháp quản trị hiện đại. Bài viết này của AZWEB sẽ cùng bạn tìm hiểu SBU là gì, vai trò của nó trong doanh nghiệp, cũng như cách thức tổ chức, lợi ích và thách thức khi áp dụng mô hình này.
Định nghĩa và vai trò của SBU trong quản trị doanh nghiệp
SBU là gì?
SBU là viết tắt của cụm từ “Strategic Business Unit”, dịch ra tiếng Việt có nghĩa là “Đơn vị Kinh doanh Chiến lược”. Đây là một bộ phận hoặc một nhóm các bộ phận có liên quan trong một tổ chức, hoạt động như một thực thể kinh doanh gần như độc lập. Mỗi SBU có một sứ mệnh, một nhóm đối thủ cạnh tranh, và một chiến lược kinh doanh riêng biệt, không phụ thuộc hoàn toàn vào công ty mẹ.
Điểm khác biệt cốt lõi giữa SBU và một phòng ban kinh doanh thông thường nằm ở mức độ tự chủ. Trong khi một phòng ban (ví dụ: phòng Marketing, phòng Sales) hoạt động để phục vụ cho mục tiêu chung của toàn công ty, một SBU lại có toàn quyền xây dựng chiến lược, quản lý nguồn lực (nhân sự, tài chính) và chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh (lợi nhuận, thị phần) của riêng mình. Về cơ bản, bạn có thể xem mỗi SBU như một “công ty con” nằm trong một “công ty mẹ” lớn hơn. Đây là mô hình giúp doanh nghiệp đa ngành tối ưu hóa việc quản lý và phát triển hiệu quả hơn, tương tự cách mà phần mềm quản lý doanh nghiệp giúp điều phối các bộ phận khác nhau một cách trơn tru.
Vai trò của SBU trong tổ chức doanh nghiệp
Vai trò của SBU trong một tổ chức là vô cùng quan trọng, đặc biệt với các doanh nghiệp đa ngành. Chức năng và trách nhiệm trọng tâm của một SBU là tập trung vào một phân khúc thị trường hoặc một dòng sản phẩm cụ thể. Điều này cho phép đơn vị đó phát triển sự chuyên môn hóa sâu sắc, thấu hiểu khách hàng và phản ứng nhanh nhạy hơn với các thay đổi của thị trường.
Về mặt quản trị, SBU giúp tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực. Thay vì dàn trải ngân sách và nhân lực cho toàn bộ công ty, ban lãnh đạo cấp cao có thể đầu tư chiến lược vào các SBU tiềm năng nhất, hoặc cắt giảm nguồn lực từ những SBU hoạt động kém hiệu quả. Cách tiếp cận này giúp việc đo lường hiệu suất trở nên minh bạch và chính xác hơn rất nhiều. Hơn nữa, các SBU đóng góp trực tiếp vào việc xây dựng chiến lược tổng thể của doanh nghiệp. Những thông tin, dữ liệu và kinh nghiệm từ từng SBU là đầu vào quý giá để công ty mẹ đưa ra các quyết định chiến lược lớn, chẳng hạn như mở rộng thị trường, đa dạng hóa sản phẩm hay thoái vốn khỏi một lĩnh vực nào đó. Quá trình này cũng tương tự như việc áp dụng phần mềm quản lý KPI để đo lường và điều chỉnh hiệu suất công việc các bộ phận một cách hiệu quả.
-copy.png)
Cách phân chia và tổ chức các SBU trong doanh nghiệp
Tiêu chí phân chia SBU
Việc quyết định bộ phận nào sẽ trở thành một SBU đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng. Doanh nghiệp không thể tùy tiện gán ghép mà cần dựa trên các tiêu chí rõ ràng để đảm bảo tính logic và hiệu quả. Các tiêu chí phổ biến nhất để phân chia SBU bao gồm:
- Dựa trên sản phẩm hoặc dòng sản phẩm: Đây là cách phổ biến nhất. Một công ty sản xuất hàng tiêu dùng có thể chia thành SBU ngành hàng chăm sóc cá nhân, SBU ngành hàng thực phẩm, và SBU ngành hàng giặt tẩy.
- Dựa trên thị trường: Doanh nghiệp có thể phân chia SBU theo khu vực địa lý (ví dụ: SBU thị trường châu Á, SBU thị trường châu Âu) hoặc theo nhóm khách hàng mục tiêu (ví dụ: SBU khách hàng doanh nghiệp, SBU khách hàng cá nhân).
- Dựa trên công nghệ hoặc quy trình sản xuất: Một công ty công nghệ có thể có SBU phần mềm, SBU phần cứng và SBU dịch vụ đám mây, vì mỗi lĩnh vực đòi hỏi công nghệ và quy trình vận hành khác nhau. Việc áp dụng công nghệ mới như ảo hóa hay nền tảng Vmware đang ngày càng phổ biến giúp tối ưu hoạt động nội bộ các SBU này.
Để lựa chọn một đơn vị phù hợp thành SBU, đơn vị đó phải có một sứ mệnh kinh doanh riêng, có thể xác định được đối thủ cạnh tranh cụ thể, và có khả năng kiểm soát các yếu tố quyết định đến sự thành công của mình. Quan trọng nhất, nó phải đủ lớn để có ý nghĩa về mặt chiến lược nhưng cũng đủ nhỏ để linh hoạt và dễ quản lý.
Mô hình cơ cấu tổ chức SBU
Sau khi đã xác định được các SBU, việc xây dựng một cơ cấu tổ chức phù hợp là bước tiếp theo. Mô hình SBU hoạt động dựa trên nguyên tắc “phân quyền có kiểm soát”. Mỗi SBU sẽ có một người đứng đầu (Giám đốc SBU) chịu trách nhiệm toàn bộ về hoạt động và kết quả của đơn vị mình. Người này có quyền ra quyết định về chiến lược marketing, phát triển sản phẩm, bán hàng và quản lý ngân sách trong phạm vi được giao. Vị trí này tương đồng với vai trò của một Project Manager trong việc điều phối dự án và đạt mục tiêu đặt ra.
Cơ cấu này giúp từng SBU hoạt động độc lập, tựa như một doanh nghiệp riêng. Tuy nhiên, sự độc lập này không phải là tuyệt đối. Các SBU vẫn là một phần của tổng thể, gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp mẹ thông qua các báo cáo tài chính, chiến lược chung và các giá trị cốt lõi. Công ty mẹ đóng vai trò như một “nhà đầu tư”, giám sát hiệu quả hoạt động, phân bổ vốn và hỗ trợ các vấn đề chung như pháp lý, nhân sự cấp cao hay công nghệ thông tin, bao gồm cả việc quản lý website doanh nghiệp hoặc các hệ thống IT nội bộ. Ví dụ, Tập đoàn General Electric (GE) từng là một điển hình về tổ chức SBU với các đơn vị như GE Aviation (hàng không), GE Healthcare (y tế) và GE Power (năng lượng), mỗi đơn vị tự chủ trong hoạt động của mình nhưng vẫn tuân thủ định hướng chiến lược chung từ tập đoàn.
Lợi ích của việc áp dụng mô hình SBU
Tăng tính linh hoạt và nhanh nhạy trong kinh doanh
Một trong những lợi ích lớn nhất mà mô hình SBU mang lại chính là sự linh hoạt. Trong một cơ cấu doanh nghiệp truyền thống, mọi quyết định quan trọng đều phải thông qua nhiều cấp quản lý, dẫn đến quy trình chậm chạp và bỏ lỡ cơ hội. Ngược lại, một SBU có bộ máy quản lý gọn nhẹ và quyền tự chủ cao hơn. Điều này cho phép họ đưa ra quyết định nhanh chóng để đối phó với những thay đổi bất ngờ từ thị trường, từ đối thủ cạnh tranh hay từ nhu cầu của khách hàng. Sự linh hoạt này tương đồng với khái niệm high availability trong CNTT, giúp hệ thống luôn sẵn sàng hoạt động và phản ứng kịp thời khi cần thiết.
Hãy tưởng tượng một SBU giống như một chiếc thuyền cao tốc nhỏ, trong khi toàn bộ tập đoàn là một con tàu lớn. Chiếc thuyền cao tốc có thể dễ dàng thay đổi hướng đi, tăng tốc hoặc giảm tốc để né tránh chướng ngại vật, điều mà con tàu lớn khó có thể làm được. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể thử nghiệm các ý tưởng mới, ra mắt sản phẩm nhanh hơn và tùy chỉnh chiến lược cho từng phân khúc thị trường một cách hiệu quả, giúp nâng cao sức cạnh tranh tổng thể.
Nâng cao hiệu quả quản trị và phát triển sản phẩm, dịch vụ
Mô hình SBU giúp cải thiện đáng kể hiệu quả quản trị. Khi mỗi đơn vị được trao quyền và chịu trách nhiệm rõ ràng về kết quả kinh doanh của mình, văn hóa trách nhiệm sẽ được đề cao. Giám đốc SBU và đội ngũ của họ có động lực lớn hơn để làm việc hiệu quả vì thành công của họ được đo lường trực tiếp bằng lợi nhuận và sự tăng trưởng của chính đơn vị đó. Điều này tạo ra sự chuyên môn hóa cao, khi mỗi SBU tập trung toàn bộ tâm trí và nguồn lực vào việc phát triển sản phẩm, dịch vụ tốt nhất cho thị trường ngách của mình.
Thêm vào đó, việc áp dụng SBU giúp ban lãnh đạo cấp cao dễ dàng hơn trong việc đánh giá hiệu suất. Thay vì nhìn vào một bức tranh tài chính tổng thể phức tạp, họ có thể phân tích báo cáo từ từng SBU để biết chính xác đơn vị nào đang hoạt động tốt, đơn vị nào cần cải thiện. Sự minh bạch này cho phép các quyết định đầu tư hoặc tái cơ cấu được đưa ra một cách khách quan và dựa trên dữ liệu, từ đó tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn và nguồn lực cho toàn bộ doanh nghiệp. Nguyên tắc quản lý hiệu suất này tương tự như cách các tổ chức sử dụng OKR hoặc phần mềm quản lý KPI để theo dõi mục tiêu và kết quả công việc.
Ví dụ thực tế về SBU trong doanh nghiệp
Trường hợp doanh nghiệp đa ngành áp dụng SBU thành công
Một ví dụ điển hình và quen thuộc tại Việt Nam về việc áp dụng thành công mô hình SBU chính là Tập đoàn Vingroup. Trước khi tái cấu trúc, Vingroup hoạt động trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau. Để tối ưu hóa quản trị và chuyên môn hóa hoạt động, Vingroup đã tổ chức lại thành các SBU chiến lược, mỗi SBU tập trung vào một mảng kinh doanh cốt lõi.
Chúng ta có thể thấy rõ điều này qua các thương hiệu của họ. Vinhomes là SBU chuyên về bất động sản nhà ở cao cấp. Vinpearl là SBU tập trung vào lĩnh vực khách sạn, du lịch và giải trí. Vinmec là SBU trong lĩnh vực y tế, và VinFast (trước đây) là SBU chuyên về sản xuất ô tô và xe máy điện. Mỗi SBU này có đội ngũ lãnh đạo riêng, chiến lược kinh doanh riêng và tự chủ trong phần lớn các hoạt động. Họ có mục tiêu, đối thủ cạnh tranh và tệp khách hàng riêng biệt. Cách tổ chức này đã giúp Vingroup quản lý hiệu quả một hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ khổng lồ và phát triển mạnh mẽ trong từng lĩnh vực chuyên biệt.
Bài học từ thực tế vận hành và quản lý SBU
Câu chuyện của Vingroup và nhiều tập đoàn đa quốc gia khác cho thấy những bài học quý giá. Điểm mạnh rõ ràng nhất của mô hình SBU là khả năng thúc đẩy sự tập trung và chuyên môn hóa. Khi một đội ngũ chỉ cần lo cho một lĩnh vực, họ sẽ hiểu sâu hơn về thị trường và khách hàng, từ đó tạo ra những sản phẩm, dịch vụ vượt trội. Hơn nữa, nó tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh ngay trong nội bộ tập đoàn, thúc đẩy các SBU không ngừng đổi mới để đạt được kết quả tốt nhất.
Tuy nhiên, hạn chế cũng tồn tại. Thách thức lớn nhất là nguy cơ các SBU trở nên quá độc lập và tạo ra các “ốc đảo” (silo) trong tổ chức. Điều này có thể dẫn đến tình trạng thiếu hợp tác, lãng phí nguồn lực khi các SBU cùng đầu tư vào một công nghệ hoặc không chia sẻ dữ liệu khách hàng cho nhau. Bài học rút ra là công ty mẹ phải đóng vai trò “nhạc trưởng”, đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng, duy trì văn hóa chung và tầm nhìn chiến lược thống nhất cho toàn bộ tập đoàn, tránh để sự tự chủ của các SBU đi chệch hướng khỏi mục tiêu tổng thể. Việc này yêu cầu một hệ thống có thể hỗ trợ quản lý và đồng bộ thông tin hiệu quả, như phần mềm quản lý công việc hoặc các công cụ IT Helpdesk để xử lý sự cố nhanh chóng.
Thách thức và lưu ý khi triển khai SBU
Thách thức phổ biến khi xác định và quản lý SBU
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, việc triển khai mô hình SBU không phải lúc nào cũng dễ dàng. Một trong những thách thức lớn đầu tiên là việc phân chia quyền lực và tài nguyên. Quyết định SBU nào sẽ nhận được nhiều vốn đầu tư hơn, hay ai có quyền quyết định cuối cùng trong các dự án chồng chéo có thể gây ra xung đột nội bộ. Nếu không có cơ chế phân bổ rõ ràng và công bằng, điều này có thể dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các đơn vị.
Một rủi ro khác là sự phối hợp giữa các SBU và công ty mẹ. Nếu mối liên kết quá lỏng lẻo, các SBU có thể hành động chỉ vì lợi ích riêng, đi ngược lại với chiến lược chung của tập đoàn. Ngược lại, nếu công ty mẹ can thiệp quá sâu vào hoạt động hàng ngày, nó sẽ làm mất đi tính tự chủ và linh hoạt – vốn là ưu điểm lớn nhất của mô hình SBU. Việc tìm ra điểm cân bằng hoàn hảo giữa kiểm soát và tự do là một bài toán quản trị đầy thách thức. Trong lĩnh vực công nghệ thông tin, quản trị hiệu quả này cũng đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ của domain controller và các hệ thống Windows Server để đảm bảo an ninh mạng và phân quyền hợp lý.
Lưu ý để triển khai hiệu quả mô hình SBU
Để vượt qua các thách thức và triển khai SBU thành công, doanh nghiệp cần có một kế hoạch bài bản. Đầu tiên, cần có một quy trình phân tích và lựa chọn SBU dựa trên các tiêu chí chiến lược rõ ràng, thay vì cảm tính. Sau khi thành lập, việc đảm bảo sự liên kết chiến lược đồng bộ là tối quan trọng. Chiến lược của mỗi SBU phải là một phần và phục vụ cho chiến lược tổng thể của công ty mẹ.
Quản trị xung đột là một kỹ năng cần thiết. Ban lãnh đạo cấp cao cần xây dựng các kênh giao tiếp minh bạch, các quy tắc hợp tác và cơ chế giải quyết tranh chấp giữa các SBU. Song song đó, việc phát triển một văn hóa doanh nghiệp chung, mạnh mẽ sẽ giúp gắn kết các SBU lại với nhau. Dù hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau, tất cả nhân viên cần chia sẻ chung một tầm nhìn, sứ mệnh và các giá trị cốt lõi. Điều này giúp tạo ra một sức mạnh tổng hợp thay vì một tập hợp các công ty riêng lẻ.
Best Practices
Để mô hình SBU thực sự phát huy hiệu quả, doanh nghiệp nên áp dụng các phương pháp thực hành tốt nhất (best practices) đã được chứng minh. Dưới đây là những nguyên tắc cốt lõi mà AZWEB gợi ý bạn nên tuân thủ:
- Đặt mục tiêu rõ ràng cho từng SBU: Mỗi SBU cần có các chỉ số hiệu suất chính (KPIs) cụ thể, đo lường được và có thời hạn. Các mục tiêu này phải gắn liền với lợi nhuận, thị phần, sự hài lòng của khách hàng và phải phù hợp với chiến lược chung của tập đoàn.
- Thường xuyên đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chiến lược: Thị trường luôn thay đổi. Do đó, công ty mẹ cần định kỳ (hàng quý, hàng năm) xem xét hiệu suất của các SBU, phân tích điểm mạnh, điểm yếu và điều chỉnh chiến lược hoặc việc phân bổ nguồn lực cho phù hợp.
- Đảm bảo kênh liên lạc, phối hợp hiệu quả: Thiết lập các cuộc họp định kỳ giữa lãnh đạo các SBU và ban điều hành tập đoàn. Sử dụng các công cụ quản lý dự án và giao tiếp chung để thúc đẩy sự hợp tác và chia sẻ thông tin, tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm”. Ví dụ như việc sử dụng phần mềm quản lý công việc để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phối hợp.
- Tránh tình trạng chồng chéo quyền hạn và nguồn lực: Phân định rõ ràng phạm vi hoạt động, trách nhiệm và quyền hạn của từng SBU. Điều này giúp giảm thiểu xung đột và ngăn chặn việc lãng phí nguồn lực khi hai đơn vị cùng đầu tư vào một hoạt động tương tự.
- Khuyến khích sự độc lập nhưng duy trì sự gắn kết: Trao quyền cho các SBU để họ tự do sáng tạo và ra quyết định nhanh chóng. Tuy nhiên, luôn nhắc nhở và đảm bảo rằng mọi hoạt động của họ đều phải hướng đến tầm nhìn và mục tiêu chung của toàn doanh nghiệp.
Kết luận
Như vậy, chúng ta đã cùng nhau khám phá SBU là gì và vai trò không thể thiếu của nó trong quản trị doanh nghiệp hiện đại. SBU (Đơn vị Kinh doanh Chiến lược) không chỉ là một cách phân chia phòng ban, mà là một triết lý quản trị giúp các công ty lớn trở nên linh hoạt, tập trung và hiệu quả hơn. Bằng cách hoạt động như những “doanh nghiệp trong lòng doanh nghiệp”, các SBU thúc đẩy sự chuyên môn hóa, tăng cường trách nhiệm và cho phép doanh nghiệp phản ứng nhanh nhạy hơn với thị trường.
Việc tổ chức và quản lý SBU hiệu quả là chìa khóa để khai thác tối đa tiềm năng của mô hình này. Mặc dù có những thách thức về xung đột và phối hợp, nhưng với một chiến lược triển khai bài bản và sự lãnh đạo sáng suốt từ công ty mẹ, lợi ích mà SBU mang lại là vô cùng to lớn. Nếu doanh nghiệp của bạn đang phát triển và đối mặt với sự phức tạp trong quản lý, việc cân nhắc áp dụng mô hình SBU có thể là một bước đi chiến lược mang tính đột phá. Hãy bắt đầu bằng việc phân tích cấu trúc hiện tại và xác định các lĩnh vực tiềm năng để xây dựng những đơn vị kinh doanh chiến lược đầu tiên của riêng bạn.
